İki yazılık bu yazı dizinin ilk bölümünde kültürel hafızanın; onun gelecek nesillere aktarımının önemine değinmiş, Yesayan Derneği olarak çalışmalara başladığımız Hantes projesine dair kısa bir giriş yapmıştık.
“Yesayan Derneği’nin üzerinde çalıştığı yeni projesi Hantes [Tören/Dergi], İstanbul’dan geleceğe, Batı Ermenicesinin açık belleğine ve Türkiye Ermeni toplumunun 100 yıllık kültürel geçmişine odaklanıyor. Avrupa Birliği tarafından desteklenen proje, Cumhuriyet’in kurulduğu 1923’ten 2023’e kadar; konserlerden tiyatroya, dans gösterilerinden sergilere kadar şehirdeki Ermeni kültürel hayatının izlerini sürüyor. Nor Or ve Baykar gazeteleri ile Kulis dergisinin yanı sıra Payline-Yetvart Tomasyan koleksiyonu ile Nurhan Baharyan koleksiyonu ve Arşag Yeğigyan koleksiyonu da bu çalışmanın kaynaklarını oluşturuyor. Ayrıca, bazı etkinliklerin veya belli dönemlerin tanıklarıyla yapılacak sözlü tarih görüşmeleriyle zenginleşecek olan projenin sonunda, süreli yayınlardan ve arşivlerden yapılacak taramalar sonucu elde edilen en az 200 etkinlik, dijital veritabanına aktarılacak ve böylece, bir toplumun asırlık kültürel hayatının önemli bir bölümü izleyiciye sunulacak.”
Bu yazıda ise Hantes için yararlandığımız arşivlerden bir kısmını detaylandıracak, bu projeyle neyi amaçladığımızı anlatmaya çalışacağız. Derneğin kuruluş amacı, zaten, Tomasyan Ailesi’nin bugüne dek biriktirdiği kitapları, belgeleri, fotoğrafları, gazete kupürlerini, broşürleri, davetiyeleri bir arada toplamaktı. Payline-Yetvart Tomasyan çiftinin 60 yılı aşkın süredir biriktirerek oluşturdukları koleksiyon, derneğin varlığıyla birlikte artık tek bir çatı altında tutuluyor.
Konserden tiyatroya, dans gösteriminden sergiye, bugüne dek gittikleri çok sayıda etkinliğin davetiye, bilet, broşür, poster ve haber kupürlerini biriktiren çiftin koleksiyonu, Hantes projesinin en önemli kaynaklarından birini oluşturur.
Tıpkı Tomasyan Ailesi’nin koleksiyonu gibi, Arşag Yeğigyan ve Nurhan Baharyan koleksiyonları da Hantes projesi için faydalandığımız kaynaklar arasında yer alıyor. Her iki isim de kendi döneminde biriktirdiği gazete kupürleri ve efemeralarla hem Yesayan Derneği’nin hem de bu projenin değerli bir parçası.
Kişisel koleksiyonların yanı sıra projenin bir diğer kaynak ağı da süreli yayınlar. Oluşturulacak veritabanı için üç ayrı yayının arşivinden faydalanılacak: Baykar ve Nor Or gazeteleri ile Kulis dergisi.
21 Temmuz 1945’te haftalık olarak yayın hayatına başlayan Nor Or (Yeni Gün) gazetesi, yaklaşık 1,5 yıl sonra Aralık 1946’da sıkıyönetim kararıyla tarafından kapatılsa da, bu kısa süre zarfında, II. Dünya Savaşı sonrası İstanbul Ermeni toplumunun kültürel hayatına yönelik veriler sunarak projede kritik bir rol üstleniyor.
Yararlandığımız bir diğer kaynak ise, Hagop Ayvaz tarafından 1946-96 yılları arasında yayınlanan Kulis dergisi. Türkiye’nin ilk Ermenice tiyatro dergisi olma özelliğini de taşıyan Kulis, okurla buluştuğu 50 yıl boyunca toplumun kültür sanat hayatının neredeyse tamamını kayıt altına aldı ve bu anlamda çok kıymetli bir veri sunuyor. Başta Ayvaz olmak üzere, dönemin yazarlarının, sanat eleştirmenlerinin kaleme aldığı çok sayıda haber, eleştiri, değerlendirme yazısı Kulis’i bu proje için eşsiz kaynaklardan biri yapıyor. Ancak dergiyi önemli kılan etkenlerden biri de, yayınladığı ilanlar. Bu sayede, hakkında yazı yazılanlardan çok daha fazla etkinlikten haberdar olabiliyoruz.
Süreli yayınlar dışında, toplumun belleğini oluşturduğunu düşündüğümüz bazı isimlerle yapılacak sözlü tarih görüşmeleri de projenin farklı bir ayağını oluşturuyor.
Tüm bu kaynakların taranmasının ardından ortaya çıkacak en az 200 etkinlik sayesinde, bir toplumun 100 yıllık kültürel envanteri de büyük ölçüde ilgilisine sunulmuş olacak. Etkinliklerin dijital veritabanına aktarılmasının yanı sıra, proje çıktısı olarak bir sergi de 2027 baharında izleyiciyle buluşacak.
Bu Blog’da, belirli aralıklarla, Hantes projesini odağına alan yazılar yayınlamaya devam edeceğiz.
Bu yayın Avrupa Birliği tarafından finanse edilmektedir. İçeriğinden yalnızca Yesayan Kültür ve Edebiyat Derneği sorumludur ve içerik Avrupa Birliği'nin veya Hrant Dink Vakfı'nın görüşlerini yansıtmaz.