Geçtiğimiz aylarda paylaştığımız iki bölümlük yazı dizisinde, kültürel hafızanın önemine değinmiş ve Yesayan Derneği olarak yürüttüğümüz Hantes projesi ile kullandığımız arşiv kaynaklarını sizlere tanıtmıştık. Bu yazıda ise, o zamandan bu yana kaydedilen mesafeyi aktaracağız.
Hantes veritabanı bugün itibariyle 930’dan fazla kayıt içeriyor ve bunların büyük bölümü dört ana kaynaktan oluşuyor: Yaklaşık 420 kayıtla yarım asrı aşkın bir süre boyunca biriktirilmiş Payline-Yetvart Tomasyan Arşivi, 146 kayıtla Nurhan Baharyan’ın kişisel koleksiyonu, 50 kayıtla Baykar Gazetesi’nin 1960’lı yıllara uzanan sayıları ile Takuhi Tomasyan, Antranik Avitoğlu ve Aram Pontioğlu’nun sürdürdüğü çalışmayla dijitalleştirilen 300'ü aşkın kayıtla Kulis Dergisi.
Veritabanındaki belgeler tek bir türle sınırlı değil. Gazete haberleri ve yazıları 460’dan fazla kayıtla en kalabalık grubu oluştururken, 100’den fazla etkinlik programı, davetiye, broşür, kitapçık ve hatta biletler de arşive dahil edildi. Bunlar arasında salon konserlerinin biletleri, okul sergilerinin davetiyeleri de yer alıyor.
Başlıklara ve açıklamalara daha yakından bakınca, toplumda ne tür etkinliklerin öne çıktığını görmek de mümkün. Kayıtların dörtte birinden fazlası konserlerden söz ediyor; onu dans gösterileri, sergiler, anma törenleri, tiyatro oyunları ve koro konserleri izliyor.
Neler belgeleniyor?
Şimdiye dek yapılan taramalarda en sık belgelenen etkinlik türü, 221 kayıtla konser. Onu 108 kayıtla dans gösterisi, 79 kayıtla sergi, 73 kayıtla anma töreni, 52 kayıtla tiyatro oyunu, 39 kayıtla ise koro konserleri takip ediyor. Peki, bu etkinlikleri kim düzenliyordu? Kayıtların önemli bir bölümü Pangaltı Mıhitaryan, Getronagan, Sahakyan, Esayan, Karagözyan ve Bezciyan gibi Ermeni okullarının mezunlar derneklerine ait. Onlarca yıl boyunca bu dernekler, üyelerini bir araya getiren konserler, anma törenleri ve kermesler düzenleyerek okulun çevresinde bir kültürel yaşam sürdürdüler. Bu etkinliklere çoğu zaman Getronagan Lisesi’nden Yetişenler Derneği lokali ya da Beyoğlu’ndaki tarihî Şan Sineması ev sahipliği yaptı. Bu isimlerin arşivde defalarca tekrar etmesi, toplumun kültürel hayatının onlarca yıl boyunca hangi mekânlar ve kurumlar etrafında şekillendiğini de gözler önüne seriyor.
Kaynaklar
Payline-Yetvart Tovmasyan Arşivi: Hantes projesinin en önemli kaynaklarından olan bu aile arşivi, İstanbul Ermeni toplumuna ait kurumların ve okulların yıllar içinde biriktirdiği etkinlik belgelerini içeriyor.
Nurhan Baharyan Koleksiyonu: Nurhan Baharyan, yıllar içinde biriktirdiği gazetelerden kesip sakladığı haber ve kupürlerle, Hantes için kıymetli bir veri kaynağı.
Baykar Gazetesi: Kültürel yaşama dair elimizdeki en eski tanıklıklar, bu gazetenin 1960’lı yıllarda yayınladığı sayılardan oluşuyor.
Kulis Dergisi: Derginin yüzlerce sayısından elde edilen eleştiri, fikir yazıları, haberleri, duyuruları, reklamları dijitalleştirme çalışmaları sürüyor.
Kayıtlar 1927’den günümüze uzanan, neredeyse bir asırlık bir dönemi kapsıyor. Bir diğer deyişle, projenin başında kendimize hedef koyduğumuz yüzyıllık aralığın büyük bölümünü. Bütün bu belgeler kaynağına, türüne, diline ve yılına göre filtrelenebilen, aranabilen bir veritabanında bir araya getirildi.
Bu çalışmanın amacı basit: Tek başına kalsaydı unutulacak olan ayrıntıları bir araya getirip, herkesin erişimine açmak.
Önümüzdeki aylarda taramalar sürerken hedefimiz, yazı dizisinin ilkinde sözünü ettiğimiz 200’den fazla etkinliğin izini sürmeye devam etmek ve 2027 baharında planlanan sergiye bu birikimle hazırlanmak.
Bu yayın Avrupa Birliği tarafından finanse edilmektedir. İçeriğinden yalnızca Yesayan Kültür ve Edebiyat Derneği sorumludur ve içerik Avrupa Birliği'nin veya Hrant Dink Vakfı'nın görüşlerini yansıtmaz.